Klinik Psikolog Saadet Taşyürek Demirel

Hiç yanınızdaki birinin korkusunu, telaşını ya da gerginliğini hiçbir şey söylemeden hissettiğiniz oldu mu? Belki sadece durduğu yer, yüz ifadesi ya da enerjisiyle değil… Belki de vücudundan yayılan görünmez ama etkili bir sinyal sayesinde. Peki ya ter? Evet, ter (kulağa biraz iğrenç geldiğinin farkındayım)! Araştırmacılar, insan terinin sadece ısıyı düzenlemekle kalmadığını, aynı zamanda duygusal durumlarımızı da taşıyabileceğini gösteren bir çalışma yapmışlar. Üstelik bu sinyaller, beyinlerimizde doğrudan korkuya yanıt veren bir merkezi, amigdalayı bile harekete geçirebiliyor.

İnsanlar Duygusal Terleri Ayırt Edebilir mi?

Bilim dünyasında “alarm maddeleri” olarak bilinen kimyasallar, hayvanların tehlikeyi birbirine haber vermek için kullandığı kokusal sinyallerdir. Peki bu sistem sadece hayvanlara mı özgü? Araştırmacılar bu sorunun peşine düşmüşler ve görmüşler ki, insanlar da bu sinyalleri yayıyor ve farkında olmadan algılıyor olabilir!

Söz konusu çalışma gerçekten ilgi çekici o yüzden sizinle paylaşmak istiyorum. Çalışmada iki farklı grup erkek katılımcıdan ter örnekleri toplamışlar. Bir grup oldukça sıradan bir görev yapmış: egzersiz. Diğer grup ise ciddi anlamda heyecan verici – hatta korkutucu – bir deneyim yaşamış: ilk kez skydiving yapmışlar 🙂 Araştırmacılar her iki grubun da terini steril koşullarda toplayıp daha sonra bu ter örneklerini başka katılımcılara koklatmışlar. Koklayan kişiler bu terlerin nereden geldiğini bilmiyormuş elbette.

Bu sırada onların beyin aktiviteleri fMRI (fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme) ile takip etmişler. Yani bedenin dışında olan bir şeyin, beynin içinde nasıl bir iz bıraktığı incelenmiş.

Ter Kokusu Beyni Nasıl Etkiliyor? Amigdala Alarmda!

fMRI taramaları gösteriyor ki, egzersiz teriyle karşılaşan beyinler genellikle nötr bir tepki veriyor. Ancak skydiving teriyle karşılaşan katılımcıların beyinlerinde işler daha farklı sonuçlanıyor. Özellikle duygularımızı tanımak, tehditleri sezmek ve korkuya yanıt vermekle görevli olan amigdala bölgesi aktif hâle geliyor. Sanki, duygusal stres taşıyan ter, görünmez bir alarm gibi davranarak beyni “tehdit var!” şeklinde uyarıyor gibi.

Bu da şu anlama geliyor: Bazen birinin korkusunu yalnızca gözleriyle, sesiyle ya da duruşuyla değil, bedeninden yayılan sinyallerle de hissederiz. Üstelik bunu çoğu zaman fark etmeden yapıyoruz.

Araştırma Bize Ne Anlatıyor?

Bu araştırma, duyguların sadece içsel deneyimler değil; aynı zamanda bedensel ve sosyal sinyaller olduğunu da gösteriyor. Üzüntümüz, kaygımız ya da korkumuz yalnızca bize ait değil. Bazen kokusuz bir ter damlası, başkasının beyninde bir alarmı harekete geçirebiliyor.

Belki de bu yüzden, bir ortama girdiğimizde “burada bir tuhaflık var” hissine kapılıyoruz. Ya da bir arkadaşımız hiçbir şey söylemese de onun bir şeylerin ters gittiğini fark edebiliyoruz. Bilim, sezgi dediğimiz şeyin ardında biyolojik bir zemin olabileceğini gösteriyor.

Aynı zamanda bu çalışma, sosyal bağların ne kadar güçlü – ve bazen görünmez yollarla ne kadar etkili – olduğunu da gösteriyor. Duygularımızı bastırsak bile bedenimiz konuşmaya devam ediyor. Ve başkalarının bedenleri bunu duyabiliyor.

Bu bulgular, özellikle kaygı bozuklukları, travma sonrası stres, hatta empati gibi konularda çalışan psikologlar ve ruh sağlığı uzmanları için de düşündürücü. Belki de bazı duygusal yükler, farkında olmadığımız kanallarla çevremize yayılıyor olabilir.

Peki sizin hiç, kelimeler olmadan birinin korkusunu ya da gerginliğini hissettiğiniz oldu mu?

Araştırmayı incelemek isterseniz : Mujica-Parodi, L. R., et al. (2009). “Chemosensory Cues to Conspecific Emotional Stress Activate Amygdala in Humans.” PLoS ONE, 4(7), e6415.

Yazı Görseli: Photo by Kamil Pietrzak on Unsplash